AndroidAPS, pompa Equil i FreeStyle Libre 2 – nasze doświadczenia z pętlą zamkniętą

Pętla zamknięta AndroidAPS może znacząco ułatwić codzienne funkcjonowanie osobom z cukrzycą typu 1. System łączy dane z sensora ciągłego monitorowania glukozy, algorytm działający na telefonie oraz kompatybilną pompę insulinową. Na podstawie aktualnego poziomu glukozy i wielu innych parametrów automatycznie koryguje podawanie insuliny.

Od sześciu lat korzystamy z systemów pętli zamkniętej nie tylko w pracy z klientami, ale również osobiście. Dzięki temu znamy AndroidAPS z codziennego użytkowania – wraz z jego możliwościami, ograniczeniami i sytuacjami wymagającymi reakcji użytkownika.

Po wycofaniu długo używanej przez nas pompy Accu-Chek Spirit zaczęliśmy szukać nowego rozwiązania współpracującego z AndroidAPS. Od około roku korzystamy z zestawu:

• aplikacja AndroidAPS,
• pompa insulinowa Equil,
• sensor FreeStyle Libre 2
• aplikacja xDrip plus do odczytów danych z czujnika Libre 2
• telefon z systemem Android.

Taki zestaw tworzy rozbudowany system automatycznego podawania insuliny, potocznie nazywany pętlą zamkniętą lub sztuczną trzustką. Taki zestaw polecamy też naszym klientom. Jest optymalny technicznie, sprawdzony w działaniu oraz optymalny pod względem finansowym – zarówno czujniki Libre, Pompa jak i wkłucia i zbiorniki do niej są w Polsce refundowane.

Czym jest pętla zamknięta AndroidAPS?

AndroidAPS, często określany skrótem AAPS, to rozwijany przez społeczność system automatycznego dawkowania insuliny dla telefonów z Androidem. Jego zadaniem jest połączenie danych z sensora CGM z kompatybilną pompą insulinową i odpowiednie sterowanie dawkowaniem insuliny.

W centrum systemu znajduje się telefon. To na nim działa aplikacja AndroidAPS i algorytm analizujący dane dotyczące glukozy, insuliny oraz węglowodanów.

Telefon otrzymuje odczyty z systemu ciągłego monitorowania glukozy, takiego jak FreeStyle Libre 2, a następnie przekazuje odpowiednie polecenia do pompy insulinowej Equil. System automatycznie zwiększa lub zmniejsza poziom bazy insuliny, włącznie z całkowitym wyłączeniem podawania przy przewidywaniu zbyt niskiego poziomu glukozy.

Dane z sensora Libre 2 muszą trafiać do AndroidAPS przez odpowiednio skonfigurowane i zgodne źródło danych – w naszym przypadku xDrip plus. Dokładny sposób połączenia zależy od używanej wersji systemu, telefonu oraz aplikacji odczytującej dane z sensora.

Jak współpracują AndroidAPS, Equil i FreeStyle Libre 2?

Każdy element zestawu pełni inną funkcję:

• FreeStyle Libre 2 mierzy poziom glukozy i dostarcza informacji o jego zmianach.
• xDrip odczytuje dane z Libre 2 i przesyła bezpośrednio do AndroidAPS
• AndroidAPS analizuje otrzymane dane i oblicza potrzebną ilość insuliny.
• Pompa Equil realizuje polecenia systemu, podając insulinę lub czasowo ograniczając jej podawanie.
• Telefon z Androidem zapewnia komunikację pomiędzy sensorem, algorytmem i pompą.
• Nighscout – Osobista strona internetowa oparta na Google Cloud – umożliwia wysyłanie wszystkich danych, raportowanie oraz podgląd prze opiekuna

W tradycyjnej terapii użytkownik musi samodzielnie obserwować glikemię i podejmować wiele decyzji dotyczących korekt. W pętli zamkniętej znaczną część tej pracy wykonuje algorytm AndroidAPS.

System nie zastępuje jednak użytkownika całkowicie. Nadal trzeba między innymi prawidłowo wymieniać wkłucia, uzupełniać insulinę, kontrolować działanie sensora i pompy oraz – w zależności od ustawień terapii – wprowadzać informacje o posiłkach.

Jak AndroidAPS oblicza dawkę insuliny?

AndroidAPS regularnie analizuje dane potrzebne do podjęcia decyzji o dawkowaniu insuliny. Uwzględnia między innymi:

• aktualny poziom glukozy,
• kierunek i tempo zmian glikemii,
• insulinę aktywną w organizmie, czyli IOB,
• aktywne węglowodany, czyli COB,
• profil dawki bazowej,
• współczynnik wrażliwości na insulinę,
• przelicznik insuliny do węglowodanów,
• ustawiony zakres docelowy glikemii,
• wcześniejsze reakcje organizmu na insulinę,
• aktywność fizyczną i ustawione cele tymczasowe,
• przewidywany dalszy przebieg glikemii,
• możliwe wchłanianie niezapowiedzianego posiłku.

Na tej podstawie algorytm może zdecydować o:

• zwiększeniu podawania insuliny,
• podaniu niewielkiej dawki korekcyjnej,
• zmniejszeniu dawki bazowej,
• czasowym wstrzymaniu podawania insuliny,
• pozostawieniu aktualnego dawkowania bez zmian.

Obliczenia są wykonywane automatycznie po otrzymaniu nowychych danych o glikemii. Celem jest utrzymanie poziomu glukozy możliwie blisko ustalonego zakresu docelowego, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka hipoglikemii.

Pompa insulinowa Equil w systemie AndroidAPS

Equil jest niewielką, bezdrenową pompą insulinową typu patch pump. Pompa jest umieszczana bezpośrednio na ciele i komunikuje się bezprzewodowo z telefonem.

Współpraca pompy Equil z AndroidAPS pozwala sterować podawaniem insuliny bezpośrednio z aplikacji. System może automatycznie zmieniać dawkowanie zgodnie z obliczeniami algorytmu.

Do zalet pompy Equil należą:

• brak przewodu infuzyjnego,
• niewielkie rozmiary,
• możliwość sterowania z poziomu telefonu,
• wymienny zbiornik na insulinę,
• bezpośrednia komunikacja z AndroidAPS przez Bluetooth,
• automatyczna realizacja korekt wyliczanych przez pętlę.

W praktyce połączenie AndroidAPS z pompą Equil działa stabilnie, pod warunkiem prawidłowej konfiguracji telefonu, aplikacji i ustawień oszczędzania energii. Android nie powinien ograniczać pracy AndroidAPS ani komunikacji Bluetooth w tle.

FreeStyle Libre 2 jako źródło danych o glikemii

Sensor FreeStyle Libre 2 odpowiada za regularne pomiary glukozy. Dla działania pętli zamkniętej szczególnie ważne są nie tylko pojedyncze wartości, ale również kierunek oraz tempo zmian glikemii.

AndroidAPS wykorzystuje dane z Libre 2 do przewidywania, jak poziom glukozy może zmienić się w kolejnych minutach i godzinach. Na ekranie aplikacji widoczna jest zarówno dotychczasowa krzywa glikemii, jak i linie prognoz pokazujące możliwy dalszy przebieg.

Jeżeli glukoza zaczyna rosnąć, system może zwiększyć podawanie insuliny. Jeżeli przewiduje spadek, może ograniczyć dawkę bazową albo czasowo wstrzymać podawanie insuliny.

Dzięki temu pętla reaguje wcześniej, niż byłoby to możliwe przy sporadycznym, ręcznym sprawdzaniu glikemii.

Zaletą stosowania Aplikacji xDrip jest możliwość kalibracji pomiarów. Te widziane przez Libre 2 nie zawsze odpowiadają rzeczywistym.

Co daje pętla zamknięta w codziennym życiu?

Największą zaletą AndroidAPS jest ograniczenie liczby decyzji, które osoba z cukrzycą musi podejmować każdego dnia.

W naszym przypadku prawidłowo skonfigurowana pętla zamknięta pozwala uzyskać bardziej stabilny przebieg glikemii oraz ograniczyć liczbę ręcznych korekt. System przez całą dobę analizuje dane i wykonuje znaczną część pracy związanej z kontrolą poziomu cukru.

Nie oznacza to jednak, że wykres glikemii zawsze będzie idealnie płaski. Wpływ na wyniki nadal mają między innymi:

• skład i wielkość posiłków,
• moment podania bolusa,
• aktywność fizyczna,
• stres i infekcje,
• jakość działania sensora,
• drożność wkłucia,
• miejsce podania insuliny,
• indywidualne ustawienia profilu.

Przy dobrze dobranych parametrach AndroidAPS może jednak wyraźnie ograniczyć wahania glikemii, zwiększyć czas spędzony w zakresie docelowym i zmniejszyć obciążenie związane z ciągłym podejmowaniem decyzji terapeutycznych.

Czy AndroidAPS wykrywa niezapowiedziane posiłki?

Algorytm może rozpoznać wzrost glikemii, którego nie da się wyjaśnić wcześniej wprowadzonymi informacjami. Funkcja UAM, czyli Unannounced Meal, próbuje ocenić wpływ niezapowiedzianych węglowodanów i odpowiednio zareagować.

Nie oznacza to jednak, że można całkowicie zrezygnować z informowania systemu o posiłkach. Wprowadzenie prawidłowej ilości węglowodanów i odpowiednio wczesne podanie bolusa zazwyczaj pozwalają uzyskać lepsze wyniki niż późniejsza reakcja algorytmu na rosnącą glikemię.

UAM jest pomocnym mechanizmem bezpieczeństwa i korekty, ale nie zastępuje prawidłowego bolusowania posiłków.

Wady i ograniczenia zestawu AndroidAPS, Equil i Libre 2

Nie istnieje system pozbawiony wad. W naszym przypadku największe ograniczenia nie wynikają z samego algorytmu AndroidAPS, lecz z elementów mechanicznych i eksploatacyjnych terapii pompą.

Wkłucie trzeba regularnie wymieniać, zazwyczaj co dwa–trzy dni, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi używanego zestawu infuzyjnego. Podobnie jak w innych pompach insulinowych może dojść do:

• zatkania lub częściowego zatkania wkłucia,
• pogorszenia wchłaniania insuliny,
• odklejenia pompy,
• podrażnienia skóry,
• przerwania komunikacji Bluetooth,
• nieprawidłowych albo opóźnionych odczytów sensora,
• rozładowania telefonu lub elementów systemu
• zawieszenia pompy Equil w sensie braku możliwości sterowania przez Android APS – jeden przypadek w ciagu roku

AndroidAPS nie zawsze potrafi jednoznacznie rozpoznać przyczynę wzrostu glikemii. Na podstawie wykresu, rosnącego zapotrzebowania na insulinę i braku oczekiwanej reakcji można jednak stosunkowo szybko zauważyć, że podawanie insuliny może być nieskuteczne.

W takiej sytuacji należy sprawdzić pompę, wkłucie, zbiornik, miejsce infuzji oraz poziom glukozy przy użyciu metody zalecanej przez zespół diabetologiczny. Przy utrzymującej się wysokiej glikemii trzeba również pamiętać o kontroli ketonów i postępowaniu zgodnym z indywidualnymi zaleceniami lekarskimi.

Czy warto korzystać z AndroidAPS i pompy Equil?

Z naszego doświadczenia połączenie AndroidAPS, pompy Equil i sensora FreeStyle Libre 2 jest funkcjonalnym rozwiązaniem dla osób, które chcą korzystać z zaawansowanej pętli zamkniętej i są gotowe poświęcić czas na jej prawidłową konfigurację oraz naukę obsługi.

Największe korzyści to:

• automatyczne dostosowywanie podaży insuliny,
• mniejsza liczba ręcznych korekt,
• możliwość ograniczenia wahań glikemii,
• lepszy wgląd w działanie insuliny i węglowodanów,
• możliwość dopasowania ustawień do indywidualnych potrzeb,
• sterowanie terapią z poziomu telefonu.

Trzeba jednak podkreślić, że AndroidAPS nie jest rozwiązaniem typu „zainstaluj i zapomnij”. System wymaga zdobycia wiedzy, przejścia kolejnych etapów konfiguracji, prawidłowego ustawienia profilu oraz regularnego kontrolowania działania wszystkich elementów.

Nieprawidłowe ustawienia mogą prowadzić do błędnego dawkowania insuliny. Konfigurację i istotne zmiany parametrów należy konsultować z lekarzem lub zespołem diabetologicznym znającym zasady terapii pompą i systemów automatycznego podawania insuliny.

Nasze podsumowanie po roku korzystania z pompy Equil

Po około roku używania pompy Equil z AndroidAPS i FreeStyle Libre 2 oceniamy ten zestaw pozytywnie. Najważniejszą korzyścią jest dla nas automatyzacja znacznej części codziennego zarządzania cukrzycą oraz możliwość obserwowania w aplikacji, dlaczego algorytm zwiększa, zmniejsza lub zatrzymuje podawanie insuliny.

Pompa bezdrenowa Equil (od wersji 5.3) bardzo dobrze współpracuje z Android APS. Całe sterowanie obsługą podawania insuliny i automatyką działa bez zarzutu.

Wiele osób zastanawia się czy w ogóle jest potrzebny oryginalny pad sterujący Equil. Odpowiedź brzmi – nie. Android APS przejmuje całkowicie kontrolę nad czynnościami obsługowymi czyli wymiana zbiornika, zatrzymanie i zdjęcie pompy, cofnięcie tłoka. Mieliśmy wątpliwości czy odejście od drena na Accucheck będzie krokiem w dobrym kierunku. Ale tak, to lepsze rozwiązanie na codzień. Pompa jest niewidoczna pod ubraniem, nie trzeba trzymać niczego w kieszeni. Pompa jest umieszczona na brzuchu na “bazie” przyklejonej do ciała z kaniulą. Instalacja bazy jak i pompy jest prosta, każdy bez problemu poradzi sobie po przeczytaniu instrukcji.

Przed przejściem na sterowanie pompą insulinową trzeba ją “odpiąć” od sterownika – Pada Equil, inaczej podłączenie do Andoid APS nie uda się. Trzeba też pamiętać hasło ustawione do podłączenia. W przypadku zgubienia telefonu musimy znać to hasło, lub o czym zawsze przypominamy – dokonywać eksportu ustawień do pliku .json i najlepiej zapisywać ten plik eksportu na komputerze. Z naszymi klientami przechodziliśmy już przez różne scenariusze i zawsze backup konfiguracji Android APS przydaje się.

Mieliśmy do czynienia z przypadkiem szczególnym w ciagu tego roku – pompa insulinowa “zawiesiła się” i odmówiła współpracy. W takiej sytuacji wyjęcie pompy z podstawy i wymiana baterii przywróciła łączność i jej działanie. Wiemy też, że w przypadku gdy tłok pompy jest zbyt wysoko i nie można wycofać tłoka, można odczekać aż pompa sama cofnie tłok lub zgłosić taką awarie producentowi.

Pętla zamknięta nie usuwa cukrzycy z życia i nie zwalnia z kontroli nad terapią. Potrafi jednak przejąć dużą część powtarzalnych obliczeń, reagować przez całą dobę i ograniczyć obciążenie związane z ciągłym monitorowaniem glikemii. Właściwie nie sprawdzamy poziomu cukru w nocy, system robi to za nas – nie jest jednak to nasza rekomendacja, każdy musi podejmować decyzje indywidualnie.

AndroidAPS jest niezwykłym przykładem rozwiązania stworzonego przez społeczność osób zaangażowanych w rozwój technologii diabetologicznych. Łącząc sensor FreeStyle Libre 2 z pompą insulinową Equil, można zbudować zaawansowany system wspomagający codzienną terapię cukrzycy typu 1.

Ważna informacja: artykuł opisuje nasze osobiste doświadczenia i nie stanowi porady medycznej. AndroidAPS jest projektem społecznościowym i nie jest wyrobem medycznym zatwierdzonym przez organy regulacyjne. Decyzje dotyczące leczenia, ustawień pompy i dawkowania insuliny należy podejmować wspólnie z lekarzem lub zespołem diabetologicznym.